Türkiye'nin Akarsu Havzaları


#1
KPSS Coğrafya -
Türkiye'nin Akarsu Havzaları


TÜRKİYE’NİN BAŞLICA AKARSU HAVZALARI

Bir akarsuyun bütün kollarıyla birlikte sularını topladığı alana akarsu havzası denir. Sularını denize ulaştırabilen akarsulara açık havza, ulaştıramayan akarsulara ise kapalı havza denir.

Türkiye’deki Açık Havzalar

1- Karadeniz’e Dökülen Akarsular

- Türkiye’nin en geniş açık havzasıdır.
- Dar ve derin vadilerde akan akarsuların akış hızları fazla, boyları kısadır.
- Karadeniz’e dökülen başlıca akarsular; Çoruh Nehri, Doğankent Çayı (Harşit), Yeşilırmak, Kızılırmak, Yenice Irmağı (Filyos), Bartın Çayı ve Sakarya Nehri’dir.

NOT: Ülke sınırlarımız içindeki en uzun akarsuyumuz 1355 km uzunluğu ile Kızılırmak’tır. Çoruh Nehri, ülkemizde rafting sporunun en fazla yapıldığı akarsudur.

2- Marmara Denizi’ne Dökülen Akarsular

- Akarsu bakımından Türkiye’nin en zayıf havzasıdır.
- Yer şekillerine bağlı olarak akarsuların boyları kısa, havzaları dardır.
- Yatak eğimleri ve akış hızları azdır. Enerji potansiyelleri düşüktür.
- Marmara Denizi’ne dökülen en önemli akarsu Susurluk onun kolları olan Nilüfer, Mustafa Kemal Paşa ve Kocaçay’dır. Biga Çayı ve Gönen Çayı’da Marmara’ya dökülür.

3- Ege Denizi’ne Dökülen Akarsular

- Yatak eğimleri az olduğu için menderes çizerek akarlar.
- Aşındırma güçleri az olan bu akarsuların boyları uzundur.
- Denize döküldükleri yerde delta ovaları oluştururlar.
- Ege Denizi’ne dökülen başlıca akarsular; Bakırçay, Gediz, Büyük Menderes, Küçük Menderes’dir. Ayrıca Marmara Bölgesi’ndeki Meriç Nehri ve onun kolu olan Ergene’de Ege Denizi’ne dökülür.

4- Akdeniz’e Dökülen Akarsular

- Toros Dağları’ndan kaynaklarını alan bu akarsuların boyları kısa ve havzaları dardır.
- Dar ve derin vadilerden akarlar.
- Karstik kaynaklarla beslenirler.
- Manavgat ve Eşen gibi akarsular karstik kaynaklarla beslendiği için rejimleri daha düzenlidir.
- Akdeniz’e dökülen başlıca akarsular; Seyhan, Ceyhan, Göksu, Manavgat, Dalaman, Aksu, Eşen Çayı (Kocaçay), Tarsus Çayı, Köprü Çay ve Asi Nehri’dir.

5- Basra Körfezine Dökülen Akarsular

Doğu Anadolu’dan kaynağını alan Fırat ve Dicle nehirleri Basra Körfezi’ne dökülür. Suriye ve Irak topraklarından geçen bu akarsular denize dökülmeden önce birleşerek Şattülarap adıyla Basra Körfezi’ne dökülürler. Bu akarsular kar erimelerinin olduğu ilkbahar ayları ve yaz başlarında bol su taşırlar.


Türkiye’deki Kapalı Havzalar

Türkiye’de kapalı havzalar iç bölgelerimizde oluşmuştur. Etrafının dağlarla çevrili olması ve iklim şartlarından dolayı yıllık yağış miktarının az olması iç bölgelerde kapalı havza oluşmasında en etkili faktörlerdir.
Ayrıca arazinin jeolojik yapısı ve buharlaşmanın fazla olması kapalı havza oluşmasında etkilidir. Türkiye’nin başlıca kapalı havzaları;

1- İç Anadolu Kapalı Havzaları

Türkiye’nin en büyük kapalı havzası İç Anadolu Bölgesi’ndedir.
- Etrafının yüksek dağlarla çevrili olması,
- Kurak iklim şartları,
- Yaz mevsiminde sıcaklık ve buharlaşmanın fazlalığı
İç Anadolu’da kapalı havza oluşmasında etkili olan faktörlerdir. Bölgenin başlıca kapalı havzaları şunlardır:

Afyon-Akarçay Kapalı Havzası: Sultan Dağları’nın kuzey ve doğu eteklerinde yer alır. Akşehir, Eber, Karmuk ve Çavuşçu göllerini içine alan bir kapalı havzadır. Afyon çevresi ve Sultan Dağı’ndan gelen çok sayıda akarsu bu göle dökülür. En önemli akarsuyu Akarçay’dır.

Konya Kapalı Havzası: Güneyde Toroslar, kuzeyde ise Obruk Platosu ile çevrili büyük bir kapalı havzadır. Bu havzanın en önemli akarsuyu kaynağını Beyşehir Gölü’nden alan ve Hotamış Bataklığı’nda son bulan Çarşamba Suyu’dur. Kırşehir’in doğusunda yer alan Seyfe Gölü’de küçük bir kapalı havza oluşturur.

Tuz Gölü Kapalı Havzası: Haymana, Cihanbeyli ve Obruk platoları ile çevrili tektonik bir çukurluktur. Gölün çevresindeki tuzlu araziden gelen akarsular çözdükleri tuzları göle taşırlar. Bu nedenle göl suları çok tuzludur. Havzanın en önemli akarsuları Ermenek ve Melendiz’dir.

2- Göller Yöresi Kapalı Havzası

Bölgenin kalkerli yapıya sahip olması, akarsuların yüzey akışlarının kesilmesine sebep olur. Bu durumda akarsular, akışlarının bir bölümünü yer altından sürdürür. Yüzey sularının yer altına inmesi de bölgede akarsuların oluşumunu engellemiştir. Bu yöredeki Eğirdir ve Kovada gölleri sularını yer altı nehirlerinden denize ulaştırırlar. Bölgenin başlıca kapalı havzaları şunlardır:

Burdur kapalı Havzası: Burdur Gölü’nün içinde bulunduğu kapalı havzadır. Tektonik kökenli bir çukurluktur. Çok sayıda küçük dere tarafından beslenmektedir.

Acıgöl Kapalı Havzası: Çevreden gelen küçük ve geçici sular tarafından beslenir. Buharlaşmanın fazla olması nedeniyle gölün suları tuzludur.

3- Van Gölü Kapalı Havzası

Tektonik kökenli olan Van Gölü’nün gideğeninin Nemrut Dağı’ndan çıkan lavların kapatmasıyla oluşmuştur. Van Gölü’nün suları sodalıdır. Bunun nedeni gölün kuzeyinde bulunan ve soda içeren volkanik kayalardan geçerek gelen akarsular göl suyun sodalı olmasını sağlamıştır. Etrafı yüksek dağlarla çevrili olan göle, birçok akarsu dökülür. Van Gölü'ne dökülen en önemli akarsular; Muradiye ve Zilan Çayları ile Karasu ve Güzelsu'dur.

4- Hazar Kapalı Havzası

Doğu Anadolu’dan kaynağını alan Aras ve Kura nehirleri Hazar Denizi’ne dökülerek kapalı havza oluştururlar. Bu akarsuların kar erimelerinin olduğu ilkbahar aylarında akımları artar.

Ülkemizden Doğup Başka Ülkelerde Denize Dökülen Akarsular

Fırat ve Dicle; Basra Körfezi’ne dökülür.
Aras ve Kura; Hazar Denizi’ne dökülür.
Çoruh; Gürcistan’dan Karadeniz’e dökülür.

Başka Ülkelerden Doğup Ülkemizde Denize Dökülen Akarsular

Meriç; Bulgaristan’da doğar, Ege Denizi’ne dökülür.
Asi; Lübnan’dan doğar, Hatay’dan Akdeniz’e dökülür.
 



Reklamlar

Facebook

Üst